خرید دوچرخه دست دوم؛ سایز، بدنه، زنجیر و ترمز را چطور بسنجیم؟

دوچرخه از آن کالاهایی است که دست‌دومش می‌تواند واقعاً به‌صرفه باشد؛ بدنهٔ خوب سال‌ها کار می‌کند و قطعه‌های مصرفی را می‌شود عوض کرد. ولی خرید دوچرخه دست دوم سه دام همیشگی دارد: سایزی که به بدن شما نمی‌خورد، ترکی که در بدنه پنهان مانده و زنجیر و ترمزی که همان هفتهٔ اول خرج می‌گذارند. این راهنما با تکیه بر آموزش‌های Park Tool، سازندهٔ شناخته‌شدهٔ ابزار تعمیر دوچرخه، نشان می‌دهد هر کدام را چطور در محل بازدید بسنجید.

اول سایز: دوچرخه باید اندازهٔ شما باشد

هیچ قیمت خوبی دوچرخه‌ای را که اندازهٔ بدنتان نیست، جبران نمی‌کند. سایز بدنه را سازنده‌ها به شکل‌های مختلف نشان می‌دهند: بعضی با عدد، بعضی با حروفی مثل S و M و L. اندازه‌ها از یک برند به برند دیگر یکسان نیست، پس عدد را با جدول سایز همان سازنده و همان مدل مقایسه کنید.

بعد سوار شوید. وقتی روی زمین بالای لولهٔ افقی می‌ایستید، باید راحت باشید. روی زین، دستتان بدون کش آمدن بیش از حد به فرمان برسد و پایتان در پایین‌ترین نقطهٔ رکاب تقریباً صاف شود. اگر ارتفاع زین تا آخر بالا یا پایین کشیده شده و هنوز اندازه نیست، این دوچرخه مال شما نیست.

بدنه را برای ترک بگردید

Park Tool توصیه می‌کند همهٔ اتصال‌ها و محل برخورد لوله‌ها را به‌دقت ببینید و دنبال خطوطی باشید که ممکن است ترک باشند. اگر به ترک شک دارید، دوچرخه را به یک تعمیرکار حرفه‌ای نشان دهید. به گفتهٔ همین سازنده، دوچرخه‌ای که بدنه یا دوشاخه‌اش شکسته یا خم شده، خطرناک است.

چند جای دیگر را هم از قلم نیندازید:

• زیر لولهٔ پایینی و اطراف محور پدال؛ جایی که ضربهٔ سنگ و زمین خوردن بیشتر اثر می‌گذارد.
• دوشاخهٔ جلو؛ خم یا ترک آن خطرناک است.
• بدنهٔ کربنی؛ هر ضربه یا ترک‌خوردگی رنگ روی آن را جدی بگیرید و بررسی تخصصی بخواهید.

زنجیر و دنده: فرسودگی را اندازه بگیرید

زنجیر در اثر کار، در مفصل‌ها و غلتک‌هایش ساییده می‌شود و این فرسودگی آن را بلندتر نشان می‌دهد؛ همان چیزی که در بازار «کش آمدن زنجیر» می‌گویند. به توضیح Park Tool، استفاده از زنجیر پس از حد مجاز فرسودگی، دنده‌های عقب و طبق‌های جلو را زودتر از موعد می‌ساید؛ یعنی تعویض یک زنجیر ارزان ممکن است به تعویض چند قطعهٔ گران‌تر برسد.

فرسودگی زنجیر را چطور بسنجیم؟

ساده‌ترین راه، زنجیرسنج است؛ ابزار کوچکی که روی زنجیر می‌گذارید و نشان می‌دهد فرسودگی به حد تعویض رسیده یا نه. حدهای پیشنهادی Park Tool این‌هاست:

نوع دوچرخه	حد تعویض زنجیر
یک‌سرعته	۱ درصد
۱۰ سرعته و کمتر	۰٫۷۵ درصد
۱۱ سرعته و بیشتر	۰٫۵ درصد

اگر زنجیرسنج ندارید، با خط‌کش هم می‌شود: یک پین را روی صفر خط‌کش بگذارید و ۲۴ پین بعدی را بشمارید. در زنجیر سالم آخرین پین روی ۱۲ اینچ (حدود ۳۰٫۵ سانتی‌متر) می‌افتد. اگر بیش از یک‌شانزدهم اینچ (حدود ۱٫۶ میلی‌متر) جلوتر افتاد، زنجیر به حد تعویض رسیده است.

زنجیر روغن‌خورده و کمی چرب روی دندانه‌های کوتاه و نوک‌تیز طبق جلو، از نمای بسیار نزدیک.

دنده‌ها را هم در همهٔ ترکیب‌ها عوض کنید. زنجیر نباید روی دنده‌ها بپرد یا صدای ساییدگی مداوم بدهد. دندانه‌های تیز و قلاب‌شکل روی دنده‌ها و طبق‌ها نشانهٔ سایش است.

دنده‌های عقب، زنجیر و شانژمان یک دوچرخهٔ نقره‌ای که در تعمیرگاه روی پایه سوار است.

ترمزها

هر دو ترمز را محکم فشار دهید. Park Tool می‌گوید اگر حس نرم یا اسفنجی دارد، جایی ایراد دارد. در ترمز رینگی لنت‌ها را هم ببینید: ناخن شستتان را محکم رویشان فشار دهید؛ اگر سخت و شکننده‌اند، به گفتهٔ همین منبع وقت تعویض است، هر قدر هم که ضخامتشان مانده باشد. در ترمز دیسکی، موقع چرخاندن چرخ نباید صدای مالیدن دیسک بیاید. در ترمز دیسکی هیدرولیک، محل اتصال‌ها را هم ببینید؛ Park Tool هر نوع خیسی در این نقطه‌ها را نشانهٔ نشتی می‌داند که باید رفع شود.

چرخ، توپی و فرمان

• هر چرخ را بچرخانید. نباید تاب داشته باشد و در ترمز رینگی به لنت بخورد. پرهٔ شکسته چرخ را از حالت صاف خارج می‌کند.
• لقی را بسنجید. چرخ را از بالا به چپ و راست بکشید؛ لقی یعنی ایراد بلبرینگ. دوچرخه را کمی بالا و پایین بیندازید و تکانش دهید و به صدای لرزش و تق‌تق گوش دهید؛ به گفتهٔ Park Tool، کاسه‌فرمان شل در همین حالت صدا می‌دهد.
• لاستیک‌ها را برای ترک‌های ناشی از کهنگی روی سطح کناری ببینید.

دوشاخهٔ فنری

اگر دوچرخه دوشاخهٔ فنری دارد، چند بار رویش فشار بیاورید. حرکت باید نرم باشد، بدون گیر کردن و بدون نشت روغن از کاسه‌نمدها. دوشاخه‌ای که سفت و چسبناک است یا روغن پس می‌دهد، سرویس می‌خواهد.

سرقتی نباشد

بیشتر دوچرخه‌ها شمارهٔ سریال حک‌شده‌ای دارند که به گفتهٔ پایگاه Bike Index اغلب زیر محل محور پدال است، هرچند گاهی جای دیگری از بدنه است. شماره را ببینید و از فروشنده فاکتور خرید یا هر مدرکی بخواهید که نشان دهد دوچرخه مال خودش است. شمارهٔ ساییده یا پاک‌شده دلیل کافی برای کنار گذاشتن معامله است. قیمتی که برای یک دوچرخهٔ گران‌قیمت عجیب پایین است هم جای سؤال دارد.

قرار را در جای عمومی و در روز بگذارید و پیش از دیدن دوچرخه پولی واریز نکنید. نکات پیش از معامله را هم مرور کنید.

چک‌لیست بازدید

1. سایز با جدول سازنده و با سوار شدن واقعی بخواند.
2. اتصال‌های بدنه و دوشاخه ترک، خم یا جوش مشکوک نداشته باشند.
3. فرسودگی زنجیر با زنجیرسنج یا خط‌کش زیر حد تعویض باشد.
4. دنده‌ها در همهٔ ترکیب‌ها بدون پرش عوض شوند.
5. ترمزها حس محکم داشته باشند و لنت‌ها شکننده نباشند.
6. چرخ‌ها صاف بچرخند و پرهٔ شکسته نداشته باشند.
7. کاسه‌فرمان و توپی‌ها لقی نداشته باشند.
8. لاستیک‌ها ترک کهنگی نداشته باشند.
9. دوشاخهٔ فنری نرم کار کند و نشتی نداشته باشد.
10. شمارهٔ سریال سالم و خوانا باشد و فروشنده مدرک مالکیت نشان دهد.

اشتباه‌های رایج

• خرید به‌خاطر ظاهر. رنگ تازه می‌تواند ترک یا ضربه را بپوشاند.
• خریدن سایز نادرست به امید تنظیم زین. زین فقط تا حدی جبران می‌کند.
• نادیده گرفتن زنجیر. زنجیر فرسوده هزینه‌اش را به دنده‌ها هم منتقل می‌کند.
• بی‌توجهی به سریال. خرید مال سرقتی، حتی ناخواسته، دردسر بزرگی است.

قیمت را با چه عواملی بسنجیم؟

برند و مدل، جنس بدنه، سطح قطعه‌ها (دنده، ترمز، دوشاخه)، سال ساخت، سلامت بدنه و هزینهٔ قطعه‌هایی که باید زود عوض شوند، عوامل اصلی قیمت‌اند. آگهی‌های دوچرخه و اسکوتر را ببینید و مدل‌های مشابه با وضعیت مشابه را کنار هم بگذارید. با جست‌وجوی نقشه‌ای هم می‌توانید آگهی‌های نزدیک خودتان را پیدا کنید تا بازدید آسان‌تر باشد.

پرسش‌های پرتکرار

سایز دوچرخه کجای دوچرخه نوشته شده است؟

جای مشخصی ندارد و از سازنده‌ای به سازندهٔ دیگر فرق می‌کند؛ گاهی روی بدنه برچسب یا حک شده است. اگر پیدا نکردید، مدل دقیق را از فروشنده بپرسید و جدول سایز همان مدل را در سایت سازنده ببینید.

زنجیر دوچرخه را کی باید عوض کرد؟

وقتی فرسودگی‌اش به حد تعویض برسد: طبق Park Tool، ۰٫۵ درصد برای دوچرخه‌های ۱۱ سرعته و بیشتر، ۰٫۷۵ درصد برای ۱۰ سرعته و کمتر و ۱ درصد برای یک‌سرعته.

از کجا بفهمم دوچرخهٔ دست‌دوم سرقتی نیست؟

شمارهٔ سریال را پیدا کنید و ببینید سالم است، مدرک خرید بخواهید و به قیمت‌های غیرعادی پایین شک کنید. هیچ‌کدام تضمین کامل نیست، ولی در خرید دوچرخه دست دوم خطر را کم می‌کنند.

خرید دوچرخه دست دوم بهتر است یا نو؟

اگر بدنه سالم باشد و سایز درست، دوچرخهٔ کارکرده می‌تواند انتخاب خوبی باشد. فقط هزینهٔ قطعه‌های مصرفی مثل زنجیر، لنت و لاستیک را در قیمت حساب کنید.

جمع‌بندی

سایز درست، بدنهٔ بی‌ترک، زنجیری که از حد نگذشته و ترمزی که محکم می‌گیرد؛ این چهار مورد بیشتر ماجرای خرید دوچرخهٔ کارکرده را تعیین می‌کنند. اگر دوچرخه‌ای در خانه دارید که دیگر سوارش نمی‌شوید، می‌توانید برایش آگهی رایگان ثبت کنید.

منابع

• When to Replace a Worn Chain، Park Tool
• Springtime Attention Brings Problem Prevention، Park Tool
• Repairing On-The-Ride، Park Tool
• CC-3.2 Chain Wear Indicator، Park Tool
• Bike Serial numbers، Bike Index