خرید گیتار دست دوم؛ دسته، پل و فرت را پیش از کوک کردن ببینید

خرید گیتار دست دوم برای شروع یادگیری یا ارتقای ساز، راهی است که خیلی از نوازنده‌ها رفته‌اند. گیتاری که خوب نگه‌داری شده، می‌تواند سال‌ها خوش‌صدا و راحت بنوازد. ولی دستهٔ کج، پلی که از بدنه جدا می‌شود یا فرت‌های ساییده، نواختن را سخت و تعمیر را پرهزینه می‌کند. این راهنما بازدید را به چند قدم ساده تقسیم می‌کند تا حتی اگر تازه‌کار هستید، عیب‌های اصلی را خودتان پیدا کنید.

اول بدانید چه گیتاری می‌خواهید

سه خانوادهٔ اصلی گیتار در آگهی‌ها دیده می‌شود و بررسی هر کدام کمی فرق دارد:

• گیتار کلاسیک. سیم‌های نایلونی دارد. طبق مدخل «گیتار کلاسیک» در ویکی‌پدیای انگلیسی، کشش سیم نایلونی بسیار کمتر از سیم فلزی است و به همین دلیل دستهٔ گیتار کلاسیک را می‌شود تمام‌چوب و بدون میلهٔ فلزی تنظیم (تراس‌راد) ساخت. صدایش گرم‌تر است و برای شروع یادگیری رایج است.
• گیتار آکوستیک. سیم فلزی دارد و صدایش روشن‌تر و بلندتر است. دسته معمولاً تراس‌راد دارد.
• گیتار الکتریک. بدون آمپلی‌فایر صدای کمی دارد و بخش برقی (پیکاپ، ولوم، تن، کلید و جک) هم باید بررسی شود.

یک نکتهٔ مهم: گیتار کلاسیک برای سیم نایلونی با کشش کم ساخته شده است. اگر روی گیتار کلاسیک سیم فلزی بسته‌اند، پل و دسته را با دقت بیشتری ببینید و از فروشنده بپرسید چه مدت با این سیم‌ها نواخته شده است.

انحنای دسته را با یک کاپو بسنجید

نمای امتداد دستهٔ گیتار آکوستیک از سر دسته؛ شش گوشی، سه در هر طرف، و سیم‌ها تا دهانهٔ صدا.

دستهٔ گیتار کاملاً صاف نیست و کمی انحنای رو به جلو دارد که به آن «ریلیف» یا انحنای دسته می‌گویند. سایت فندر روش سنجش آن را این‌طور توضیح می‌دهد: کاپو را روی فرت اول بگذارید، سیم را در آخرین فرت یا جایی که دسته به بدنه وصل می‌شود فشار دهید، و با فیلر فاصلهٔ زیر سیم و روی فرت هشتم را بسنجید؛ همان‌جا که انحنا بیشترین مقدار را دارد. این کار را روی سیم اول و سیم ششم تکرار کنید.

اگر فیلر ندارید، دست‌کم با همین روش ببینید فاصله‌ای زیر سیم در حوالی فرت هشتم هست یا نه. فندر می‌گوید اگر انحنا اصلاً وجود نداشته باشد یا خیلی زیاد باشد، احتمالاً تراس‌راد باید تنظیم شود. تنظیم تراس‌راد کار رایجی است، اما اگر فروشنده می‌گوید «تراس‌راد تا ته بسته شده و باز هم دسته کج است»، با گیتاری سروکار دارید که ممکن است به تعمیر جدی نیاز داشته باشد.

علاوه بر این، گیتار را مثل یک تفنگ جلوی چشم بگیرید و از سمت سر دسته به امتداد آن نگاه کنید. لبهٔ دو طرف صفحهٔ دسته باید هم‌راستا باشد. اگر دسته پیچ خورده، یعنی یک طرفش بیشتر از طرف دیگر خمیده، پیش از خرید چنین گیتاری، نظر یک سازساز را بپرسید.

ارتفاع سیم، فرت‌ها و کوک‌ها

ارتفاع سیم از روی دسته را اکشن می‌گویند. سیم‌های خیلی بلند نواختن را سخت می‌کنند و سیم‌های خیلی پایین وزوز می‌دهند. همهٔ سیم‌ها را در طول دسته، روی فرت‌های مختلف، تک‌تک بنوازید. وزوز در یک نقطهٔ خاص می‌تواند از یک فرت بلندتر از بقیه باشد.

فرت‌ها، به‌ویژه در چند خانهٔ اول، زیر سیم‌ها شیار می‌اندازند. با نور چراغ‌قوه از بغل به فرت‌ها نگاه کنید. شیارهای عمیق یعنی گیتار به زودی تراش یا تعویض فرت لازم دارد. هزینهٔ این کار را پیش از چانه زدن از یک سازساز بپرسید.

لبهٔ دسته را با کف دست بکشید. اگر سر فرت‌ها از کنار دسته بیرون زده و دست را می‌خراشد، گیتار احتمالاً در محیط خشک نگه داشته شده است. کوک‌ها را هم یکی‌یکی بچرخانید: باید نرم بچرخند، لق نباشند و بعد از کوک کردن، گیتار چند دقیقه کوکش را نگه دارد.

ترک، پل و رطوبت

پل چوبی تیره، خرک سفید و شش میخ سیم روی صفحهٔ رویی یک گیتار آکوستیک.

چوب گیتار به رطوبت حساس است. شرکت تیلور در راهنمای نگه‌داری خود می‌گوید شرایط خشک می‌تواند باعث اکشن بد و وزوز، بیرون زدن سر فرت‌ها، ترک خوردن چوب، نشست صفحهٔ رویی و بلند شدن پل شود. همین صفحه رطوبت نسبی ۴۵ تا ۵۵ درصد را برای گیتار مناسب می‌داند. این فهرست، خودش یک چک‌لیست بازدید است.

صفحهٔ رویی را زیر نور مایل ببینید و دنبال ترک‌های باریک در امتداد رگهٔ چوب بگردید، به‌خصوص اطراف دهانه و پشت پل. لبهٔ پشتی پل را نگاه کنید؛ اگر یک کارت نازک زیرش می‌رود، پل در حال جدا شدن است. صفحهٔ رویی پشت پل نباید باد کرده یا جلوی پل فرورفته باشد. پشت و کناره‌های بدنه و محل اتصال دسته به بدنه را هم ببینید. ترکی که قبلاً حرفه‌ای تعمیر شده لزوماً مشکل نیست، ولی باید در قیمت پیدا شود.

گیتار الکتریک: بخش برقی را بیازمایید

گیتار الکتریک را حتماً با آمپلی‌فایر امتحان کنید؛ اگر فروشنده آمپ ندارد، بپرسید می‌توانید آمپ خودتان را بیاورید. هر پیکاپ را با کلید انتخاب جداگانه بشنوید. ولوم و تن را از کم تا زیاد بچرخانید. خش‌خش یا قطع و وصل شدن صدا هنگام چرخاندن پیچ‌ها یا تکان دادن جک، نشانهٔ پتانسیومتر کثیف یا لحیم سست است. تعمیرش معمولاً ساده است، اما باید از آن خبر داشته باشید.

پل‌های ترمولو (وامی) را هم بیازمایید و ببینید بعد از استفاده، گیتار از کوک خارج می‌شود یا نه. پیچ‌های زیر صفحهٔ پشتی و درپوش بخش برقی را نگاه کنید؛ سیم‌کشی دست‌کاری‌شده با چسب و نوار را از فروشنده بپرسید.

چک‌لیست بازدید گیتار دست‌دوم

1. نوع گیتار و نوع سیم را بسنجید؛ کلاسیک باید سیم نایلونی داشته باشد.
2. با کاپو روی فرت اول، انحنای دسته را در حوالی فرت هشتم ببینید.
3. از سمت سر دسته در امتداد آن نگاه کنید تا پیچ‌خوردگی پیدا شود.
4. همهٔ سیم‌ها را روی فرت‌های مختلف بنوازید و دنبال وزوز باشید.
5. شیار فرت‌های اول را با چراغ‌قوه ببینید.
6. لبهٔ دسته را برای بیرون‌زدگی سر فرت‌ها لمس کنید.
7. کوک‌ها را بچرخانید و ببینید گیتار کوکش را نگه می‌دارد.
8. صفحهٔ رویی، پشت پل، کناره‌ها و اتصال دسته را برای ترک ببینید.
9. لبهٔ پشتی پل را برای بلند شدن بررسی کنید.
10. در الکتریک، هر پیکاپ، ولوم، تن، کلید و جک را با آمپ امتحان کنید.
11. کیف، کابل، تیونر و هر لوازم همراه را فهرست کنید.

قیمت گیتار کارکرده به چه بستگی دارد؟

در خرید گیتار دست دوم، برند و مدل، جنس چوب (چوب یکپارچه یا لایه‌ای)، کشور یا کارخانهٔ ساخت، سلامت دسته و پل، فرسودگی فرت، تعمیرهای قبلی و لوازم همراه بیشترین اثر را دارند. گیتاری که فقط یک تنظیم ساده لازم دارد ممکن است خرید خوبی باشد، اما گیتار با دستهٔ پیچ‌خورده یا پل جداشده، معمولاً حتی ارزان هم به‌صرفه نیست. آگهی‌های هم‌مدل را در آگهی‌های گیتار، بیس و آمپلی‌فایر مقایسه کنید و برای سازهای دیگر به آلات موسیقی سر بزنید. اگر مدل خاصی می‌خواهید، هشدار جست‌وجوی ذخیره‌شده را فعال کنید تا آگهی‌های تازه را از دست ندهید.

پرسش‌های پرتکرار

برای شروع، گیتار کلاسیک دست‌دوم بخرم یا آکوستیک؟

گیتار کلاسیک سیم نایلونی با کشش کمتر دارد و بسیاری از آموزش‌های مقدماتی با آن شروع می‌شود. آکوستیک صدای روشن‌تری دارد و برای سبک‌های پاپ و همراهی آواز رایج است. سبک موسیقی‌ای که می‌خواهید بنوازید و نظر مربی‌تان را ملاک قرار دهید.

گیتار الکتریک دست‌دوم را بدون آمپ بخرم؟

بهتر است نه. بخش برقی فقط با آمپلی‌فایر قابل آزمایش است. اگر فروشنده آمپ ندارد، آمپ کوچک یا پردازندهٔ هدفونی خودتان را ببرید.

دستهٔ گیتار کج است؛ قابل تعمیر است؟

اگر انحنا با تنظیم تراس‌راد درست شود، بله و کار رایجی است. پیچ‌خوردگی دسته یا تراس‌رادی که دیگر جا ندارد، تعمیر جدی‌تری می‌خواهد. پیش از خرید با یک سازساز مشورت کنید.

بلند شدن پل گیتار جدی است؟

بله. طبق راهنمای تیلور، بلند شدن پل از نشانه‌های آسیب ناشی از خشکی است. اگر لبهٔ پل از بدنه فاصله گرفته، تعمیرش را به سازساز بسپارید و هزینه را در قیمت حساب کنید.

جمع‌بندی

در خرید گیتار دست دوم، دسته و پل را قبل از صدا بسنجید؛ صدا را می‌شود با سیم نو و تنظیم بهتر کرد، اما دسته و بدنه را نه. قرار بازدید را در جایی بگذارید که بتوانید آرام بنوازید و پیش از دیدن ساز پولی واریز نکنید؛ نکته‌های معاملهٔ امن را هم ببینید.

منابع

• Fender – How to Measure Neck Relief on Guitar or Bass
• Taylor Guitars – Using a Guitar Humidifier
• Wikipedia – Classical guitar