چک‌لیست خرید خودرو دست‌دوم؛ از بدنه و لاستیک تا تست رانندگی

خودرو را نمی‌شود از روی عکس آگهی خرید. این چک لیست خرید خودرو دست دوم برای همان ساعتی است که کنار ماشین ایستاده‌اید و فروشنده منتظر نظر شماست: از بدنه و لاستیک شروع می‌کند، زیر کاپوت را نگاه می‌کند، موتور را سرد روشن می‌کند و با یک تست رانندگی تمام می‌شود. هدفش این است که پیش از امضای قولنامه بدانید چه می‌خرید، یا با خیال راحت از معامله کنار بکشید.

استعلام‌های اداری مثل خلافی، سند، بیمه و تطبیق شمارهٔ شاسی موضوع این راهنما نیست؛ آن‌ها را در استعلام‌های پیش از خرید خودروی کارکرده جدا نوشته‌ایم. اینجا فقط سراغ خود خودرو می‌رویم.

پیش از رفتن به بازدید چه آماده کنید؟

بازدید خوب از قرار ملاقات شروع می‌شود. سازمان حمایت از مصرف‌کنندهٔ نیوزیلند در راهنمای تست رانندگی‌اش چند توصیهٔ ساده دارد که برای هر خریداری کار می‌کند:

• روز روشن و هوای صاف را انتخاب کنید. زیر باران یا در نور کم پارکینگ، موج بدنه و اختلاف رنگ را سخت‌تر می‌بینید.
• از فروشنده بخواهید دست‌کم چند ساعت پیش از آمدنتان خودرو را روشن نکند. بعضی نشانه‌ها، مثل دود اگزوز، در همان چند ثانیهٔ اولِ روشن شدن دیده می‌شوند و موتوری که از قبل گرم شده ممکن است آن‌ها را نشان ندهد.
• اگر از خودرو سر درنمی‌آورید، یک همراه آگاه ببرید.
• مسیر تست رانندگی را از قبل در ذهن داشته باشید، ترجیحاً همان خیابان‌هایی که خودتان هر روز در آن‌ها رانندگی می‌کنید.

یک چراغ‌قوه، دستمال کاغذی برای میلهٔ روغن و همین چک‌لیست را هم همراه داشته باشید.

بدنه را چطور ببینیم؟

کنار هر گوشهٔ خودرو بایستید و در امتداد بدنه نگاه کنید. سطح باید صاف باشد و موج، فرورفتگی یا خط و خش غیرعادی نداشته باشد. بعد سراغ درزها بروید: فاصلهٔ بین بدنه و درها، کاپوت، در صندوق و حتی درِ باک باید موازی و هم‌اندازه باشد. درزی که یک سرش تنگ و سر دیگرش گشاد است، می‌تواند نشان دهد آن قطعه پس از یک ضربه تعمیر، باز و بسته یا تعویض شده است.

رنگ را هم از بیرون و هم از داخل درها و صندوق مقایسه کنید. اختلاف رنگ بین دو قطعهٔ کنار هم، زنگ‌زدگی و ترک یا لب‌پریدگی شیشه‌ها را یادداشت کنید. تشخیص دقیق رنگ‌شدگی خودش روش و ابزار دارد و در یک راهنمای جدا به آن می‌پردازیم؛ در این مرحله کافی است جاهای مشکوک را علامت بزنید تا کارشناس دقیق‌تر بررسی کند.

لاستیک‌ها چه چیزهایی را لو می‌دهند؟

لاستیک هم هزینهٔ پنهان است و هم نشانه. چهار لاستیک و زاپاس را این‌طور ببینید:

1. ترک روی سطح کناری لاستیک نباید باشد. لاستیک ترک‌خورده، حتی با آج کافی، جای اعتماد ندارد.
2. عمق آج را با آج‌سنج یا دست‌کم با نگاه به برجستگی‌های کوچک کف شیارها (نشانگر سایش) بسنجید. میشلن می‌گوید وقتی سطح آج با این نشانگرها هم‌سطح شده، وقت عوض کردن لاستیک است.
3. سایش ناهمگون، یعنی یک لبهٔ لاستیک بیشتر از لبهٔ دیگر خورده باشد یا سایش تکه‌تکه باشد، به گفتهٔ میشلن می‌تواند نشانهٔ تنظیم نبودن زوایای چرخ یا فرسودگی قطعه‌های تعلیق باشد. آن را به کارشناس نشان دهید.
4. تاریخ ساخت را روی سطح کناری لاستیک پیدا کنید. کد تاریخِ چهاررقمی در انتهای کد DOT هفته و سال ساخت را نشان می‌دهد؛ مثلاً «0517» یعنی هفتهٔ پنجم سال 2017. پیرلی، سازندهٔ لاستیک، یادآوری می‌کند که گذر سال‌ها همهٔ لاستیک‌ها را ضعیف می‌کند و عمر لاستیک تاریخ انقضای ثابتی ندارد؛ به میزان و شرایط استفاده، تنظیم چرخ‌ها و شرایط نگهداری بستگی دارد.

عمق‌سنج فلزی که نوکش در یکی از شیارهای آج لاستیک فرو رفته است.

زیر کاپوت چه چیزهایی را نگاه کنیم؟

لازم نیست مکانیک باشید تا چند نشانهٔ مهم را ببینید. فهرست زیر از چک‌لیست رسمی سازمان حمایت از مصرف‌کنندهٔ نیوزیلند گرفته شده است:

• تمیزی کلی محفظهٔ موتور. موتوری که بسیار نامرتب است می‌تواند نشانهٔ بی‌توجهی صاحب قبلی باشد.
• نشتی روغن یا مایعات در اطراف موتور و روی زمینِ زیر آن.
• تسمه‌ها در جلو یا کنار موتور؛ نباید ریش‌ریش یا ترک‌خورده باشند.
• روغن موتور را با میلهٔ روغن ببینید. سطحش کافی باشد، سیاه نباشد و بوی سوختگی ندهد.
• زیر درِ روغن را نگاه کنید. لایهٔ کرمی و شیری‌رنگ آنجا نشانهٔ خوبی نیست و بهتر است کارشناس علتش را بررسی کند.

موتور سرد را چطور روشن کنیم؟

اینجاست که خواهش قبلی‌تان از فروشنده به کار می‌آید. موقع روشن کردن:

1. چراغ‌های هشدار پشت آمپر را ببینید. چراغی که روشن می‌ماند باید علتش روشن شود.
2. دود اگزوز را در ده ثانیهٔ اول ببینید. دود آبی یا سیاه دلیل می‌خواهد.
3. صدای غیرعادی، بوی تند یا نشتی از اگزوز را جدی بگیرید.
4. ضربه، تق‌تق یا هر صدای غریبه‌ای از هر جای خودرو را یادداشت کنید.

داخل کابین چه نشانه‌هایی دارد؟

عدد کم روی کیلومترشمار همیشه با بقیهٔ خودرو نمی‌خواند. اگر پدال ترمز، گاز یا کلاچ خیلی ساییده است، صندلی راننده کارکرده به نظر می‌رسد یا غربیلک فرمان پرکار و ساییده است، ولی کیلومترشمار عدد کمی نشان می‌دهد، احتمال دست‌کاری کیلومتر را در نظر بگیرید.

بعد همه‌چیز را روشن و خاموش کنید: بخاری، کولر، سیستم صوتی، شیشه‌بالابرها، چراغ‌های بیرون و داخل، برف‌پاک‌کن و بوق. ایراد هر کدام را بنویسید؛ کوچک است، ولی جمعشان در قیمت اثر دارد.

تست رانندگی را چطور انجام دهیم؟

پیش از راه افتادن مطمئن شوید خودرو اجازهٔ تردد دارد، بیمه است و فروشنده با رانندگی شما موافق است. بعد به چیزی توجه کنید که سازمان حمایت از مصرف‌کنندهٔ نیوزیلند خلاصه‌اش کرده است: خودرو چه شکلی است، چه حسی دارد، چه صدایی می‌دهد و چه بویی دارد. انجمن خودروی NRMA استرالیا هم این موارد را برای تست رانندگی برشمرده است:

• دنده‌ها نرم و قاطع عوض شوند.
• فرمان لقی زیاد یا لرزش نداشته باشد و خودرو به یک سمت نکشد؛ این‌ها می‌توانند نشانهٔ ایراد تعلیق یا تنظیم چرخ باشند.
• ترمز را در جای امن امتحان کنید؛ خودرو باید نرم، محکم و در خط مستقیم بایستد.
• صدای تق‌تق و ضربه از زیر خودرو را جدی بگیرید.
• آمپر دما باید در محدودهٔ امن بماند و چراغ دما روشن نشود.

تست را به یک دور کوتاه دور میدان محدود نکنید. ترکیبی از خیابان شهری، بزرگراه و توقف و حرکت دوباره، تصویر واقعی‌تری می‌دهد.

سوابق سرویس را چطور بخوانیم؟

فاکتورها و دفترچهٔ سرویس را ببینید و دنبال سه چیز باشید: مشخصات روی فاکتور (مدل و پلاک) با همین خودرو بخواند، سرویس‌ها مرتب و به‌موقع انجام شده باشد و فاکتورها مهر تعمیرگاه یا نمایندگی داشته باشند. سابقهٔ منظم همیشه یک امتیاز است؛ نبودنش لزوماً بد نیست، ولی سهم کارشناسی را بیشتر می‌کند.

چک‌لیست کوتاه روز بازدید

این فهرست خلاصهٔ همهٔ بخش‌های بالاست؛ چک لیست خرید خودرو دست دوم را روی گوشی ذخیره کنید و موقع بازدید تیک بزنید.

1. بازدید در روز روشن و با موتور سرد.
2. بدنهٔ صاف، بدون موج، با درزهای موازی و هم‌اندازه.
3. رنگ یکدست بین قطعه‌های کنار هم، بدون زنگ‌زدگی.
4. شیشه‌ها بدون ترک و لب‌پریدگی.
5. لاستیک‌ها بدون ترک، با آج کافی و سایش یکنواخت؛ تاریخ ساخت یادداشت شود.
6. محفظهٔ موتور بدون نشتی؛ تسمه‌ها سالم.
7. روغن موتور با سطح کافی و بدون بوی سوختگی؛ زیر درِ روغن بدون لایهٔ کرمی.
8. چراغ‌های هشدار پس از روشن شدن خاموش شوند.
9. اگزوز بدون دود آبی یا سیاه و بدون صدای غیرعادی.
10. فرسودگی پدال‌ها، صندلی و فرمان با کیلومتر کارکرد بخواند.
11. همهٔ تجهیزات کابین کار کنند.
12. در تست رانندگی: تعویض نرم دنده، کشیده نشدن به یک سمت، ترمز محکم و در خط مستقیم.
13. فاکتورهای سرویس با همین خودرو بخوانند.
14. در پایان، کارشناسی مستقل با گزارش مکتوب.

اشتباه‌هایی که گران تمام می‌شوند

• دیدن خودروی گرم. اگر فروشنده پیش از رسیدن شما موتور را روشن کرده، بازدید را به روز دیگری موکول کنید یا دست‌کم بدانید بخشی از ماجرا را ندیده‌اید.
• جا گذاشتن کارشناسی. کمیسیون تجارت فدرال آمریکا (FTC) صریح می‌گوید گزارش سوابق خودرو جای بازدید مستقل را نمی‌گیرد و توصیه می‌کند از مکانیک گزارش مکتوب بخواهید. کارشناسی در جایی که خودتان انتخاب کرده‌اید، با گزارش مکتوب، بهترین پشتوانهٔ این خرید است.
• عجله. هر کسی که برای امضا فشار می‌آورد، دلیل خوبی برای کند کردن شماست. همیشه می‌توانید از معامله کنار بکشید.
• بیعانه پیش از بازدید. هیچ مبلغی را پیش از دیدن خودرو و مدارک واریز نکنید. نکات پیش از هر معامله را یک بار مرور کنید.

قیمت را با چه عواملی بسنجیم؟

این راهنما عدد نمی‌دهد، چون قیمت هر روز عوض می‌شود. ولی عوامل اصلی ثابت‌اند: مدل و سال ساخت، کارکرد واقعی و هم‌خوانی‌اش با فرسودگی کابین، وضعیت بدنه و هر قطعهٔ رنگ‌شده یا تعویضی، سابقهٔ سرویس، لاستیک‌ها و قطعه‌هایی که به‌زودی باید عوض شوند، و سلامت مدارک. هر ایرادی که در این چک‌لیست پیدا کردید، یک هزینهٔ مشخص است که باید از قیمت کم شود.

برای اینکه حدود قیمت دستتان بیاید، آگهی‌های خودروی سواری را ببینید و از صفحه‌های برند و مدل خودرو همان مدل و سال را مقایسه کنید. قیمتی که از مشابه‌ها خیلی پایین‌تر است، توضیح می‌خواهد.

پرسش‌های پرتکرار

مهم‌ترین نکات فنی خرید خودرو دست دوم چیست؟

بدنه و درزها، لاستیک‌ها، نشتی و وضعیت روغن، رفتار موتور در روشن شدن سرد و یک تست رانندگی کامل. همین نکات خرید خودرو دست دوم را می‌توانید خودتان ببینید؛ بقیه را به کارشناس مستقل بسپارید.

چرا باید خودرو را با موتور سرد دید؟

چون بعضی ایرادها، مثل دود اگزوز یا صدای غیرعادی، بیشتر در چند ثانیهٔ اول روشن شدن دیده می‌شوند. برای همین توصیه می‌شود از فروشنده بخواهید چند ساعت پیش از بازدید خودرو را روشن نکند.

با وجود این چک‌لیست، باز هم کارشناسی لازم است؟

بله. این چک‌لیست کمک می‌کند خودروهای مشکل‌دار را زود کنار بگذارید، ولی جای کارشناسی فنی مستقل و گزارش مکتوب را نمی‌گیرد. شاسی، گیربکس و ایرادهای پنهان را کارشناس با ابزار و بالابر بهتر می‌بیند.

تست رانندگی را کجا انجام دهم؟

در مسیرهایی شبیه رانندگی روزمرهٔ خودتان، در روز روشن و با رعایت ایمنی. ترکیبی از توقف و حرکت، پیچ و یک مسیر مستقیم بهترین تصویر را می‌دهد.

جمع‌بندی

یک چک لیست خرید خودرو دست دوم فقط وقتی به کار می‌آید که از اول تا آخر دنبالش کنید. خرید خودروی کارکرده با یک بازدید دقیق، یک تست رانندگی واقعی و یک کارشناسی مستقل خیلی کم‌خطرتر می‌شود. این چک‌لیست را روی گوشی نگه دارید، روز بازدید قدم‌به‌قدم جلو بروید و هر جا جواب قانع‌کننده نگرفتید، معامله را متوقف کنید. اگر هم قصد فروش خودروی خودتان را دارید، می‌توانید آگهی رایگان ثبت کنید.

منابع

• چک‌لیست بازدید پیش از تست رانندگی، سازمان حمایت از مصرف‌کنندهٔ نیوزیلند
• نکات تست رانندگی، سازمان حمایت از مصرف‌کنندهٔ نیوزیلند
• چک‌لیست خریدار خودرو، حمایت از مصرف‌کنندهٔ استرالیای غربی
• خرید خودروی کارکرده، کمیسیون تجارت فدرال آمریکا
• خواندن کد DOT لاستیک، پیرلی
• سایش لاستیک و نشانگر سایش، میشلن
• نکات تست رانندگی، انجمن خودروی NRMA استرالیا