خرید موتور دست دوم؛ از شمارهٔ تنه و زنجیر تا تعویض پلاک

موتورسیکلت کارکرده ارزان‌تر از نو است، ولی ایرادهایش هم کمتر از خودرو به چشم می‌آید: زنجیری که چند ماه دیگر عوض می‌شود، کاسه‌نمدی که روغن پس می‌دهد یا مدرکی که با شمارهٔ روی بدنه نمی‌خواند. این راهنمای خرید موتور دست دوم ترتیب بازدید را از مدارک تا تست سواری می‌چیند و در پایان می‌گوید انتقال مالکیت را چطور ببندید تا بعداً دردسر نداشته باشید.

اول مدارک و شماره‌ها

پیش از اینکه به خود موتور دست بزنید، کاغذها را ببینید. کارت موتور، سند و بیمه‌نامهٔ شخص ثالث را بخواهید و نام مالک را با کارت ملی فروشنده تطبیق دهید. اگر فروشنده مالک نیست، بدانید با چه مدرکی می‌فروشد.

بعد شمارهٔ موتور و شمارهٔ تنه (شاسی) حک‌شده روی خود موتورسیکلت را پیدا کنید و حرف‌به‌حرف با مدارک مقایسه کنید. هر نشانه‌ای از خراش، جوش یا رنگ تازه روی محل این شماره‌ها کافی است تا معامله را کنار بگذارید. منطق استعلام‌ها همان است که برای خودرو در استعلام‌های پیش از خرید خودروی کارکرده نوشته‌ایم. وضعیت خلافی و بدهی موتورسیکلت را هم پیش از معامله از مسیرهای رسمی پلیس راهور، مثل دفاتر پلیس+۱۰، بپرسید.

موتور را سرد ببینید

سازمان حمایت از مصرف‌کنندهٔ نیوزیلند برای تست خودرو توصیه می‌کند از فروشنده بخواهید دست‌کم چند ساعت پیش از آمدنتان ماشین را روشن نکند. همین توصیه دربارهٔ موتورسیکلت هم به کار می‌آید. وقتی رسیدید، کنار موتور بایستید و ببینید:

• با چند استارت روشن می‌شود و دور آرامش پایدار است یا نه.
• از اگزوز دود غیرعادی بیرون می‌آید یا نه.
• چراغ‌های هشدار، اگر موتور آن‌ها را دارد، پس از روشن شدن خاموش می‌شوند یا نه.
• صدای تق‌تق، ساییدگی یا لرزش غیرعادی شنیده می‌شود یا نه.

اگر وقتی رسیدید موتور گرم بود، بخشی از ماجرا را ندیده‌اید.

زنجیر و چرخ‌دنده

ادارهٔ گواهینامهٔ ایالت یوتای آمریکا یک چک‌لیست بازرسی پیش از سواری به نام T-CLOCS منتشر کرده است. این چک‌لیست برای زنجیر و چرخ‌دنده سه چیز را می‌خواهد:

1. کشش زنجیر درست باشد؛ نه شل و آویزان، نه سفت و کشیده. مقدار درست را دفترچهٔ همان مدل تعیین می‌کند.
2. روغن‌کاری شده باشد؛ زنجیر خشک و زنگ‌زده عمر کوتاهی دارد.
3. دندانه‌های چرخ‌دنده قلاب‌شکل و تیز نشده باشند. دندانه‌ای که به یک سمت خم شده و تیز شده، نشانهٔ سایش چرخ‌دنده است.

اگر موتور به‌جای زنجیر تسمه دارد، آن را هم با دقت نگاه کنید و ترک یا بریدگی را جدی بگیرید.

دوشاخه و کمک‌فنرها

ترمز جلو را بگیرید و چند بار دوشاخه را به پایین فشار دهید. حرکت باید نرم و بی‌صدا باشد. بعد لولهٔ دوشاخه را بالای کاسه‌نمد نگاه کنید: چربی یا لایهٔ روغنی آنجا معمولاً نشانهٔ نشتی کاسه‌نمد است و کار تعمیرکار است. چک‌لیست T-CLOCS حرکت نرم را برای کمک‌فنرهای عقب هم می‌خواهد؛ آن‌ها را هم برای نشتی ببینید.

کمک‌فنر فنری عقب، زنجیر و طبق چرخ یک موتورسیکلت از نمای نزدیک.

ترمز، لاستیک و چرخ

بر اساس همان چک‌لیست T-CLOCS:

• لاستیک‌ها را برای عمق آج، سایش، ترک‌های ناشی از کهنگی، برآمدگی و جسم فرورفته ببینید. تاریخ ساخت را هم از چهار رقم آخر کد DOT بخوانید؛ دو رقم اول هفته و دو رقم آخر سال ساخت است.
• چرخ پره‌ای نباید پرهٔ خم، شکسته یا گم‌شده داشته باشد. رینگ ریختگی را برای ترک و فرورفتگی ببینید.
• شیلنگ‌ها نباید بریدگی، ترک، نشتی، برآمدگی یا ساییدگی داشته باشند.
• ترمزها را یکی‌یکی امتحان کنید: هر ترمز به‌تنهایی باید جلوی غلتیدن موتور را بگیرد.

کنترل‌ها، سیم‌ها و برق

اهرم‌های کلاچ و ترمز، پدال دنده و پدال ترمز عقب را برای شکستگی، ترک و خم ببینید. سیم‌های گاز و کلاچ نباید ریش‌ریش یا تاخورده باشند. چراغ جلو (نور بالا و پایین)، چراغ عقب، چراغ ترمز با هر دو ترمز، و راهنماها را امتحان کنید؛ بوق را هم بزنید. سرهای باتری باید تمیز و محکم باشند. جک بغل و جک وسط را هم برای ترک و خم ببینید و مطمئن شوید فنرشان آن‌ها را سر جایشان نگه می‌دارد.

بدنه و شاسی

چک‌لیست T-CLOCS توصیه می‌کند تنه را به‌ویژه در محل تقویت‌ها و پایه‌های نصب لوازم برای ترک و ورآمدن رنگ بررسی کنید. خراش روی سر دسته‌ها، رکاب‌ها، آینه‌ها یا انتهای اگزوز می‌تواند نشانهٔ زمین خوردن باشد؛ از فروشنده بپرسید و اگر جواب قانع‌کننده نبود، موتور را به یک تعمیرکار مستقل نشان دهید. فرمانی که در حالت مستقیم، کج به نظر می‌رسد هم دلیل کافی برای کارشناسی است.

تست سواری

فقط اگر گواهینامهٔ موتورسیکلت دارید و کلاه ایمنی همراهتان است، و با رضایت فروشنده، یک دور کوتاه در مسیر امن بزنید. کلاچ نباید بلغزد، دنده‌ها باید بدون پریدن جا بیفتند، ترمزها باید موتور را صاف و بدون کشیدن به یک سمت متوقف کنند و موتور در مسیر مستقیم نباید به یک طرف بکشد. اگر خودتان سوار نمی‌شوید، از فروشنده بخواهید جلوی چشمتان بچرخد و همراه آگاه ببرید.

چک‌لیست کوتاه

1. نام مالک در کارت و سند با کارت ملی فروشنده یکی است.
2. شمارهٔ موتور و تنه با مدارک می‌خواند و محلشان دست‌کاری نشده است.
3. خلافی و بدهی‌ها استعلام شده است.
4. موتور سرد با چند استارت روشن می‌شود و دود و صدای غیرعادی ندارد.
5. زنجیر کشش درست و روغن دارد؛ دندانه‌ها قلابی نشده‌اند.
6. دوشاخه نرم کار می‌کند و روی لوله‌اش روغن نیست.
7. لاستیک‌ها ترک و برآمدگی ندارند؛ تاریخ ساخت یادداشت شده است.
8. پره‌ها یا رینگ سالم‌اند.
9. شیلنگ و اهرم ترمز سالم‌اند و هر ترمز به‌تنهایی موتور را نگه می‌دارد.
10. سیم‌ها ریش‌ریش نیستند؛ چراغ‌ها، راهنماها و بوق کار می‌کنند.
11. تنه ترک ندارد و نشانهٔ زمین خوردن توضیح داده شده است.
12. در تست سواری کلاچ نمی‌لغزد و دنده‌ها درست جا می‌افتند.

اشتباه‌های رایج

• خرید بدون تعویض پلاک. موتوری که به نام شما نشده، از نظر رسمی هنوز مال کس دیگری است.
• بیعانه پیش از دیدن مدارک. پیش از تطبیق شماره‌ها هیچ مبلغی نپردازید و نکات پیش از معامله را مرور کنید.
• ندیدن هزینه‌های پنهان. زنجیر و چرخ‌دنده، لاستیک‌های کهنه و کاسه‌نمد نشتی، هر کدام خرجی است که باید از قیمت کم شود.

قیمت را با چه عواملی بسنجیم؟

مدل و سال ساخت، کارکرد، وضعیت موتور در روشن شدن سرد، سلامت تنه و نشانه‌های زمین خوردن، قطعه‌هایی که به‌زودی باید عوض شوند و کامل بودن مدارک، عوامل اصلی قیمت‌اند. برای حدود قیمت، آگهی‌های موتورسیکلت همان مدل و سال را کنار هم بگذارید.

انتقال مالکیت: تعویض پلاک

مادهٔ ۲۹ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی می‌گوید دارندگان وسایل نقلیه باید پیش از هر نقل و انتقال در دفاتر اسناد رسمی، اول به ادارات راهنمایی و رانندگی یا مراکز تعیین‌شدهٔ آن مراجعه کنند. آنجا اصالت وسیله و هویت مالک بررسی می‌شود، جریمه‌ها و بدهی‌های معوق پرداخت می‌شود و پلاک به نام مالک جدید تعویض می‌شود.

رئیس پلیس شماره‌گذاری راهور در اسفند ۱۴۰۳ اعلام کرد به‌روز بودن نشانی محل سکونت در «سامانهٔ ملی املاک و اسکان» پیش‌شرط بسیاری از خدمات پلیس راهور است و متقاضیان تعویض پلاک باید پیش از مراجعه نوبت اینترنتی بگیرند. فهرست دقیق مدارک و روال روز را پیش از مراجعه از مرکز تعویض پلاک یا دفاتر پلیس+۱۰ بپرسید؛ این جزئیات ممکن است تغییر کند.

پرسش‌های پرتکرار

استعلام موتور را چطور بگیرم؟

خلافی، بدهی و وضعیت پلاک را از مسیرهای رسمی پلیس راهور، مثل دفاتر پلیس+۱۰، بپرسید و شمارهٔ موتور و تنه را خودتان با مدارک تطبیق دهید.

مهم‌ترین نکات خرید موتور دست دوم چیست؟

تطبیق شماره‌ها با مدارک، دیدن موتور در حالت سرد، زنجیر و چرخ‌دنده، نشتی دوشاخه، ترمز و لاستیک، و تعویض پلاک به نام خودتان. در خرید موتور دست دوم هر کدام از این‌ها که ایراد داشت، یا در قیمت حساب کنید یا از معامله کنار بکشید.

خرید موتور بدون تعویض پلاک چه خطری دارد؟

تا پلاک عوض نشود، موتور به نام فروشنده ثبت است. برای خریدار یعنی مالکیت رسمی ندارد و برای فروشنده یعنی تخلف‌های بعدی ممکن است به پای او نوشته شود. مادهٔ ۲۹ هم مراجعه به راهور و تعویض پلاک را پیش از نقل و انتقال لازم دانسته است.

بهتر است موتور را با کارشناس ببینم؟

اگر از موتورسیکلت سر درنمی‌آورید، بله. یک تعمیرکار مستقل که خودتان انتخاب کرده‌اید، تنه، موتور و گیربکس را بهتر از هر چک‌لیستی می‌بیند.

جمع‌بندی

بازدید منظم از مدارک تا تست سواری، بیشتر خطرهای خرید موتورسیکلت کارکرده را کم می‌کند و تعویض پلاک، معامله را رسمی و کامل می‌کند. اگر موتوری برای فروش دارید، آگهی رایگان ثبت کنید و شمارهٔ کارکرد، سال ساخت و وضعیت زنجیر و لاستیک‌ها را صادقانه بنویسید.

منابع

• چک‌لیست T-CLOCS بازرسی موتورسیکلت، ادارهٔ گواهینامهٔ ایالت یوتا
• نکات تست رانندگی، سازمان حمایت از مصرف‌کنندهٔ نیوزیلند
• خواندن کد DOT لاستیک، پیرلی
• آیین‌نامهٔ اجرایی ماده ۲۹ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی، پایگاه اختبار
• به‌روزرسانی نشانی در سامانهٔ املاک، لازمهٔ خدمات پلیس راهور، باشگاه خبرنگاران جوان