دستهٔ استخدام و کاریابی یکی از پرمراجعه‌ترین دسته‌هاست و به همین دلیل، هدفِ کلاهبردارها هم هست. این راهنما هم برای کسی است که دنبال کار می‌گردد و هم برای کسی که نیرو می‌خواهد.
برای کارجویان
نشانه‌های آگهی شغلیِ مشکوک
- درخواست پول به هر بهانه‌ای: «هزینهٔ ثبت‌نام»، «بیمه»، «لباس فرم»، «دورهٔ آموزشی اجباری»، «وثیقه». کارفرمای واقعی برای استخدام از شما پول نمی‌گیرد.
- درخواست مدارک هویتی پیش از مصاحبه: عکس کارت ملی، شناسنامه، کارت بانکی. مدارک فقط بعد از توافق و امضای قرارداد، به‌صورت حضوری.
- حقوقِ خیلی بالاتر از عرف برای کاری ساده و «بدون نیاز به تجربه».
- شغلی که کارش انتقال پول، خرید و فروش رمزارز، یا «اجارهٔ حساب بانکی» است — این‌ها پول‌شویی‌اند و پای شما را به پرونده باز می‌کنند.
- مصاحبه در محلی که شرکت نیست (خانه، پارک، کافه) یا اصرار به مصاحبه شبانه.
- کارفرمایی که فقط در تلگرام/واتساپ جواب می‌دهد و از چت بازارک بیرون می‌رود.
پیش از مصاحبه
- نام شرکت را جست‌وجو کنید: سایت، نشانی، شمارهٔ ثابت. زنگ بزنید و مصاحبه را تأیید کنید.
- نشانی را روی نقشه ببینید؛ ساختمان اداری باشد.
- به کسی بگویید کجا و کِی می‌روید.
در مصاحبه
- اصل مدارک را نشان بدهید، ولی کپی یا عکس ندهید مگر بعد از قرارداد.
- هیچ فرمی که شمارهٔ کارت، رمز، یا اطلاعات بانکی می‌خواهد پر نکنید. برای واریز حقوق، فقط شمارهٔ شبا لازم است، آن هم بعد از استخدام.
- چیزی امضا نکنید که کامل نخوانده‌اید؛ یک نسخه برای خودتان بگیرید.
برای کارفرمایان
- در آگهی، حقوق، ساعت کار، محل و شرایط را روشن بنویسید؛ آگهی مبهم هم کارجوی خوب را دور می‌کند و هم بررسیِ آگهی را کند.
- شمارهٔ تماس را در جای خودش بگذارید، نه داخل متن.
- مصاحبه را در محل کار برگزار کنید و مدارک هویتی را فقط برای عقد قرارداد بخواهید.
- از کارجو پول نخواهید؛ این هم خلاف قانون کار است و هم آگهی‌تان را حذف و حساب را مسدود می‌کند.
- قرارداد کتبی مطابق قانون کار بدهید و بیمه را از روز اول رد کنید.
آگهی‌های ممنوع در این دسته
- هر شغلی که مستلزم پرداخت از سوی کارجو باشد
- بازاریابی شبکه‌ای و طرح‌های هرمی
- کار با ماهیت غیرقانونی یا خلاف عفت عمومی
- اجاره یا خرید حساب بانکی، سیم‌کارت و مدارک
این آگهی‌ها حذف و حساب مسدود می‌شود. اگر دیدید، گزارش کنید.
اگر اتفاقی افتاد
اگر پولی پرداخت کرده‌اید یا مدرکی داده‌اید، مثل هر کلاهبرداری دیگر عمل کنید: گزارش در بازارک، اطلاع به بانک، شکایت به پلیس فتا. اگر مدارک هویتی‌تان را داده‌اید، موضوع را به پلیس اعلام کنید تا از سوءاستفاده (مثل باز کردن حساب یا خط به نام شما) جلوگیری شود. جزئیات: «از ثبت گزارش تا پیگیری قانونی».
قاعدهٔ طلایی: کارِ واقعی از شما پول و مدرک نمی‌خواهد؛ به شما حقوق و قرارداد می‌دهد.