خرید بخاری دست دوم؛ از رنگ شعله تا کلاهک دودکش

خرید بخاری دست دوم با نزدیک شدن سرما برای خیلی‌ها انتخابی منطقی است؛ بخاری ساختار ساده‌ای دارد و نمونهٔ کارکرده‌ای که خوب نگهداری شده، هنوز می‌تواند به کار بیاید. ولی بخاری، به‌خصوص بخاری گازی، فقط یک وسیلهٔ گرمایشی نیست؛ اگر خودش یا دودکشش ایراد داشته باشد، می‌تواند گاز منوکسید کربن را به فضای خانه برگرداند. این راهنما می‌گوید سر قرار چه چیزهایی را بسنجید، پیش از روشن کردن در خانهٔ خودتان چه کنید و کدام نشانه‌ها هشدار جدی‌اند.

اول تصمیم بگیرید: بخاری گازی یا برقی؟

شرط اول بخاری گازی داشتن دودکش سالم و جداست. شرکت ملی گاز ایران صریح می‌گوید بخاری و آبگرمکن حتماً باید دودکش داشته باشند و نباید آن‌ها را بدون دودکش در فضای بسته نصب کرد. اگر خانه‌ای که بخاری را برایش می‌خرید دودکش مناسب ندارد، بخاری گازی انتخاب درستی نیست، هرقدر هم که ارزان و سالم باشد.

بخاری برقی دودکش نمی‌خواهد و گاز سمی تولید نمی‌کند، ولی پرمصرف است و خطر آتش‌سوزی‌اش را نباید دست‌کم گرفت. پایین‌تر نکته‌های خرید و استفادهٔ امن هر دو را آورده‌ایم.

یک نکته هم دربارهٔ بخاری‌های تبدیلی: شرکت ملی گاز توصیه می‌کند بخاری و وسیله‌هایی را که برای سوخت دیگری ساخته شده‌اند به وسیلهٔ گازسوز تبدیل نکنید. اگر در آگهی دیدید بخاری نفتی «گازی‌شده» است، از آن بگذرید.

چک‌لیست وارسی بخاری گازی کارکرده سر قرار

بخاری را در خانهٔ فروشنده و در روشنایی کافی ببینید. اگر بخاری هنوز به لوله‌کشی و دودکش وصل است، بهترین فرصت برای دیدن شعله همان‌جاست. اگر جداشده است، آن را به هیچ شیلنگ و شیر موقتی وصل نکنید تا «فقط امتحانش کنید».

1. بدنه و زیر بخاری: زنگ‌زدگی عمیق، سوراخ، فرورفتگی یا جوش‌کاری‌های بعدی را بگردید. زنگ سطحی کم‌اهمیت‌تر است؛ پوسیدگی دور محفظهٔ احتراق را جدی بگیرید.
2. دهانهٔ خروجی دود: محل اتصال دودکش روی بخاری باید سالم و گرد باشد، نه کج و ترک‌خورده؛ وگرنه اتصال آب‌بندی نمی‌شود.
3. مشعل و شیشه: شیشهٔ جلوی بخاری نباید ترک داشته باشد. دوده یا سیاهی زیاد روی شیشه و داخل محفظه می‌تواند نشانهٔ سوختن ناقص در گذشته باشد؛ دربارهٔ آن از فروشنده بپرسید.
4. رنگ شعله: اگر بخاری روشن است، شعله باید آبی باشد. پایین‌تر توضیح داده‌ایم شعلهٔ زرد چه معنایی دارد.
5. شیرها و پیچ تنظیم: دسته‌ها باید نرم بچرخند و سر جایشان بمانند. دستهٔ شکسته یا گم‌شده را مهم بدانید.
6. بوی گاز: اگر کنار بخاری روشن بوی گاز حس کردید، معامله را همان‌جا تمام کنید. شرکت ملی گاز برای یافتن محل نشت کف مواد شوینده را توصیه می‌کند و هشدار می‌دهد هرگز از شعلهٔ کبریت استفاده نکنید.
7. مدل و دفترچه: نام سازنده و مدل را از پلاک بدنه یادداشت کنید. با آن می‌توانید دفترچه و قطعه‌های یدکی را پیدا کنید و بدانید آیا هنوز تعمیرکار مجاز دارد.
8. برچسب انرژی: در ایران برای بخاری‌های گازی دودکش‌دار استاندارد اجباری مصرف انرژی و برچسب انرژی وجود دارد. اگر برچسب یا اطلاعاتش روی بدنه یا جعبه مانده، رده‌اش را ببینید.

بهتر است شیلنگ کهنه‌ای را که همراه بخاری است دوباره استفاده نکنید و شیلنگ نو و استاندارد بخرید. شرکت ملی گاز می‌گوید برای وصل کردن بخاری هرگز از شیلنگ آب یا شیلنگ غیراستاندارد استفاده نکنید، شیلنگ گاز از نوع لاستیکی تقویت‌شدهٔ مخصوص گاز باشد، طولش از یک‌ونیم متر بیشتر نشود و در دو سر با بست فلزی مناسب محکم شود.

ردیف شعله‌های آبی و یکنواخت گاز پشت شیشهٔ کوچک یک بخاری، در تاریکی.

شعلهٔ زرد را جدی بگیرید

شعلهٔ سالم گاز طبیعی آبی است. شرکت ملی گاز هشدار می‌دهد که نسبت به شعلهٔ زرد بی‌تفاوت نباشید، چون این مشکل از نرسیدن هوای کافی یا نقص دستگاه گازسوز ناشی می‌شود. سوختن ناقص همان چیزی است که منوکسید کربن تولید می‌کند. بخاری‌ای که با شعلهٔ زرد یا نارنجی می‌سوزد، تا وقتی تعمیرکار ذی‌صلاح آن را بررسی نکرده، نه برای خرید مناسب است و نه برای استفاده.

دودکش: نیمهٔ دیگر ایمنی بخاری

به گفتهٔ شرکت ملی گاز، گازگرفتگی معمولاً در اثر نبود دودکش مناسب برای وسایل گازسوز، به‌ویژه بخاری و آبگرمکن، و تهویهٔ ناکافی اتاق رخ می‌دهد. پیش از وصل کردن بخاری دست‌دوم، این نکته‌ها را که از توصیه‌های همان شرکت گرفته شده است کنترل کنید:

• هر وسیلهٔ گازسوز باید دودکش استاندارد و جدا با کلاهک داشته باشد؛ کلاهک H توصیه شده است.
• انتهای دودکش باید دست‌کم یک متر از سطح بام بالاتر باشد.
• بخش عمودی دودکش دست‌کم سه برابر بخش افقی و حداقل یک متر باشد. هر زانوی اضافه مکش را کم می‌کند.
• دودکش آکاردئونی آلومینیومی به‌دلیل آب‌بندی‌نشدن دو سرش خطرناک است. قطعه‌ها باید نر و ماده در هم بروند، نه لب‌به‌لب.
• دودکش نباید از بخاری به سمت پایین شیب بگیرد، و قطر لوله هنگام خروج از دیوار یا سقف نباید کم شود.
• هر سال پیش از روشن کردن، مطمئن شوید پرنده‌ها در مسیر دودکش لانه نساخته‌اند. هنگام بنایی و تعمیر ساختمان هم مراقب باشید مصالح به داخل دودکش نریزد.

شرکت ملی گاز سه آزمایش ساده هم پیشنهاد می‌کند. وقتی بخاری روشن است، دودکش باید آن‌قدر داغ باشد که نوک انگشت داغی‌اش را حس کند؛ دودکش سرد زنگ خطر است. شعلهٔ کبریتی که دهانهٔ دریچهٔ دودکش نگه می‌دارید باید به داخل کشیده شود. و هنگام خرید یا اجارهٔ خانه، پیش از وصل کردن وسیلهٔ گازسوز، می‌شود با یک طناب و وزنهٔ محکم از پشت‌بام باز بودن مسیر را کنترل کرد.

نصب و راه‌اندازی بخاری را به فرد ذی‌صلاح بسپارید. این کار با یک آچار و یک شیلنگ «دستی» انجام نمی‌شود؛ درست سوختن گاز و سلامت دودکش باید با چشم متخصص دیده شود.

گاز منوکسید کربن را چطور بشناسیم؟

منوکسید کربن بی‌رنگ، بی‌بو و بی‌مزه است و با حواس انسان شناخته نمی‌شود. به گفتهٔ شرکت ملی گاز، در غلظت پایین خواب‌آلودگی، گیجی، خستگی، سردرد، سرگیجه، بی‌حالی و تهوع می‌آورد و در غلظت بالاتر به خفگی و مرگ می‌رسد. اگر بعد از روشن کردن بخاری چند نفر در خانه هم‌زمان سردرد و سرگیجه گرفتند، بخاری را خاموش کنید، پنجره‌ها را باز کنید و از خانه بیرون بروید. اگر کسی حالش بد است، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.

چند کار پیشگیری را هم جدی بگیرید:

• هشداردهندهٔ منوکسید کربن: شرکت ملی گاز نصب آن را در خانه‌ها عامل مؤثری در پیشگیری از حادثه می‌داند. کمیسیون ایمنی کالاهای مصرفی آمریکا توصیه می‌کند در هر طبقه و بیرون اتاق‌های خواب نصب شود، باتری یا باتری پشتیبان داشته باشد و هر ماه آزمایش شود.
• راه هوا را نبندید: روزنه‌های زیر درها هوای لازم برای سوختن بخاری را می‌رسانند. آن‌ها را با پارچه و پتو نپوشانید.
• بوی گاز: شیر اصلی را ببندید، کلید برق و فندک نزنید، در و پنجره‌ها را باز کنید و با شمارهٔ ۱۹۴ حوادث گاز تماس بگیرید.

بخاری برقی دست‌دوم: خطر از سیم و پریز است

برای بخاری برقی کارکرده، سیم و دوشاخه را قدم‌به‌قدم ببینید: ترک روکش، سوختگی، چسب‌کاری یا دوشاخه‌ای که شل است. بخاری را چند دقیقه روشن بگذارید و بعد دوشاخه و سیم را لمس کنید. کمیسیون ایمنی کالاهای مصرفی آمریکا می‌گوید اگر دوشاخه، پریز یا سیم داغ شد، استفاده را قطع کنید و برق‌کار یا تعمیرکار مجاز آن را ببیند. اگر بخاری فن دارد، صدای سایش یا بوی سوختگی نباید داشته باشد.

همین نهاد چند قاعدهٔ استفاده را هم یادآوری می‌کند: بخاری برقی را مستقیم به پریز برق ساختمان بزنید و هرگز به سیم رابط یا چندراهی؛ پرده، مبل، تخت و لباس را دست‌کم حدود ۹۰ سانتی‌متر از جلو، پهلو و پشت آن دور نگه دارید؛ و هنگام خواب یا وقتی اتاق را ترک می‌کنید، روشن نگذاریدش.

اشتباه‌های رایج در خرید و استفاده

رایج‌ترین اشتباه در خرید بخاری دست دوم این است که خریدار فقط به خود دستگاه نگاه می‌کند و دودکش خانه‌اش را فراموش می‌کند. بخاری سالم روی دودکش معیوب همان‌قدر خطرناک است که بخاری معیوب.

اشتباه دوم، استفاده از وسیله‌های پخت‌وپز برای گرم کردن است. شرکت ملی گاز دربارهٔ پلوپز خانگی هشدار می‌دهد که وسیلهٔ گرمایش نیست، دودکش ندارد و گازهای مضر احتراقش بیرون نمی‌رود.

سومی باوری غلط و مرگبار است: گذاشتن سر دودکش در سطل آب به خیال «تصفیهٔ» دود. شرکت ملی گاز می‌گوید این کار به‌جای دودکش استاندارد خطری جدی است و حادثه‌های مرگبار به بار آورده است.

و آخری، شیلنگ کهنه‌ای است که سال‌ها زیر فرش مانده. شرکت ملی گاز می‌گوید شیلنگ‌ها را هرچند وقت یک بار از نظر سوراخ، ترک و بریدگی در محل بست وارسی کنید و شیلنگ ترک‌خورده را پیش از نشت گاز عوض کنید.

قیمت بخاری کارکرده را چه چیزهایی تعیین می‌کند؟

در خرید بخاری دست دوم، به‌جای اینکه دنبال یک عدد کلی باشید، این عوامل را کنار هم بگذارید:

• نوع بخاری (گازی دودکش‌دار، برقی فن‌دار، روغنی) و ظرفیت گرمایی آن نسبت به متراژ اتاق
• برند، و اینکه قطعهٔ یدکی و تعمیرکار مجازش هنوز در دسترس باشد
• سن دستگاه و سالم بودن بدنه و محفظهٔ احتراق
• سالم بودن شیشه، دسته‌ها، شیرها و قطعه‌های جانبی
• داشتن دفترچه، برچسب انرژی و جعبهٔ اصلی

بعد چند آگهی مشابه را کنار هم بگذارید. در آگهی‌های بخاری، هیتر و شومینه می‌توانید نمونه‌های هم‌مدل و هم‌سن را ببینید و با جست‌وجوی نقشه‌ای آگهی‌های نزدیک خانه‌تان را پیدا کنید تا جابه‌جایی ساده‌تر باشد. اگر خودتان بخاری قدیمی‌ای دارید که دیگر لازمش ندارید، ثبت آگهی رایگان راه ساده‌ای برای فروختن آن است.

سر قرار امن معامله کنید

در خرید بخاری دست دوم هم مثل هر معاملهٔ دیگری، دستگاه را حضوری ببینید و پیش از دیدن، بیعانه نفرستید. گفت‌وگو و جزئیات را در چت داخل بازارک نگه دارید و پیش از قرار، نکات معاملهٔ امن را یک بار مرور کنید.

پرسش‌های پرتکرار

اگر شعله بخاری زرد بسوزد یعنی چه؟

یعنی گاز کامل نمی‌سوزد. به گفتهٔ شرکت ملی گاز، علتش نرسیدن هوای کافی یا نقص دستگاه است و همین سوختن ناقص می‌تواند منوکسید کربن تولید کند. بخاری را خاموش کنید و بدهید فرد ذی‌صلاح بررسی‌اش کند.

علائم گاز گرفتگی بخاری چیست؟

سردرد، سرگیجه، خواب‌آلودگی، خستگی، بی‌حالی و تهوع، به‌خصوص وقتی چند نفر هم‌زمان دچارش می‌شوند. فوراً هوای تازه برسانید، از محل بیرون بروید و اگر حال کسی بد است با اورژانس تماس بگیرید.

بخاری بدون دودکش خطرناک است؟

بله. شرکت ملی گاز می‌گوید بخاری و آبگرمکن حتماً باید دودکش داشته باشند و از نصب آن‌ها بدون دودکش در فضای بسته باید جداً پرهیز کرد.

بخاری برقی بهتر است یا گازی؟

بستگی به خانه دارد. بخاری گازی دودکش سالم و جدا می‌خواهد و بخاری برقی پریز و سیم‌کشی سالم. هیچ‌کدام بدون رعایت قاعده‌های ایمنی خودش امن نیست.

منابع

• شرکت ملی گاز ایران: نکات ایمنی بخاری
• شرکت ملی گاز ایران: گاز منوکسید کربن و دودکش‌ها
• شرکت ملی گاز ایران: شیلنگ گاز
• شرکت ملی گاز ایران: هشدارهای ایمنی
• پایگاه سیاست‌های برچسب انرژی CLASP: استاندارد ۱۲۲۰-۲ ایران برای بخاری گازی دودکش‌دار
• کمیسیون ایمنی کالاهای مصرفی آمریکا: کاهش خطر آتش‌سوزی بخاری برقی
• کمیسیون ایمنی کالاهای مصرفی آمریکا: نکات گرمایش زمستانی و هشداردهندهٔ منوکسید کربن