خرید دوربین دست دوم؛ شاتر، سنسور و لنز را چطور بسنجیم

خرید دوربین دست دوم راهی رایج برای رسیدن به یک بدنه یا لنز بهتر با بودجهٔ محدودتر است، و دوربین‌ها اگر درست نگهداری شده باشند سال‌ها کار می‌کنند. ولی ایرادهای مهم دوربین کارکرده، یعنی شاتر پرکار، خط روی سنسور یا قارچ داخل لنز، از ظاهر بدنه پیدا نیستند. این راهنما می‌گوید سر قرار با چند عکس آزمایشی و یک چراغ‌قوه، این ایرادها را چطور پیدا کنید و قیمت را بر چه پایه‌ای بسنجید.

اول: دوربین بدون آینه یا DSLR؟

در دوربین‌های DSLR، آینه‌ای پشت لنز تصویر را به منظرهٔ نوری (ویزور) می‌فرستد. دوربین‌های بدون آینه این آینه را ندارند و تصویر را روی ویزور الکترونیکی یا صفحهٔ پشت نشان می‌دهند. در بازار کارکرده از هر دو نوع آگهی زیادی پیدا می‌کنید.

نکتهٔ مهم برای خریدار، سیستم لنز است. اگر DSLR می‌خرید و شاید بعدها به بدون آینه بروید، بدانید لنزهای شما بعداً به چه کاری می‌آیند:

• کانن: کانن می‌گوید با مبدل Mount Adapter EF-EOS R می‌شود لنزهای EF و EF-S را روی دوربین‌های سری EOS R استفاده کرد و فوکوس خودکار هم کار می‌کند.
• نیکون: نیکون می‌گوید با مبدل FTZ II، حدود ۳۶۰ نوع لنز F از نوع AI به بعد با نورسنجی خودکار روی دوربین‌های سری Z کار می‌کنند، ولی فوکوس خودکار فقط برای ۹۴ نوع لنز از خانواده‌های AF-P، AF-S و AF-I فراهم است. یعنی هر لنز قدیمی نیکون روی بدنهٔ Z فوکوس خودکار ندارد.

پس پیش از خرید یک لنز کارکرده، سازگاری آن را با بدنهٔ فعلی و بدنه‌ای که ممکن است بعداً بخرید، در سایت سازنده بررسی کنید.

شمار شاتر: دوربین چقدر کار کرده است؟

شاتر مکانیکی قطعه‌ای است که با هر عکس کار می‌کند و با گذر زمان فرسوده می‌شود. «شاتر کانت» یعنی تعداد دفعاتی که شاتر کار کرده است؛ چیزی شبیه کیلومترشمار خودرو.

بسیاری از دوربین‌های نیکون و برخی مدل‌های سونی و کانن این عدد را در اطلاعات پنهان فایل عکس (متادیتا) ثبت می‌کنند و ابزارهایی مثل ExifTool می‌توانند آن را بخوانند؛ ولی خیلی از مدل‌ها، به‌ویژه در کانن، این کار را نمی‌کنند. روش عملی این است:

1. از فروشنده بخواهید با همان دوربین یک عکس تازه بگیرد و فایل اصلی را، بدون ویرایش و بدون ارسال از راه پیام‌رسان‌هایی که فایل را فشرده می‌کنند، به شما بدهد.
2. فایل را با یک ابزار خواندن متادیتا باز کنید و دنبال فیلدی مثل ShutterCount بگردید.
3. اگر مدل این عدد را ثبت نمی‌کند، از تعمیرکار یا نمایندگی معتبر بپرسید آیا می‌توانند آن را بخوانند.

عدد بالا لزوماً به معنای خرابی نیست و عدد پایین هم تضمین سلامت نیست. شمار شاتر را کنار سن دوربین، وضعیت ظاهری و نتیجهٔ تست‌های زیر بسنجید.

سنسور را با یک عکس ساده بسنجید

دوربین را روی دیافراگم بسته (مثلاً f/16 یا بیشتر) بگذارید، فوکوس را روی دستی ببرید و از آسمان صاف یا یک سطح سفید یکدست مثل برگهٔ کاغذ بزرگ عکس بگیرید. عکس را روی لپ‌تاپ یا گوشی بزرگ‌نمایی کنید. نقطه‌های تیرهٔ ثابت معمولاً گردوغبار روی سنسورند؛ خط‌های باریک ممکن است خراش باشند که مشکلی جدی‌تر است.

خود سنسور را هم با برداشتن لنز، زیر نور، نگاه کنید. نیکون در دفترچهٔ راهنمای دوربین‌هایش تأکید می‌کند که هرگز روی سنسور فشار نیاورید، با ابزار تمیزکاری به آن ضربه نزنید و با جریان قوی هوا به آن ندمید. اگر فروشنده می‌گوید سنسور را خودش تمیز کرده، با دقت بیشتری دنبال خراش بگردید.

چند عکس هم با ISO بالا در نور کم بگیرید و دنبال نقطه‌های رنگی ثابتی بگردید که در همهٔ عکس‌ها در یک جا تکرار می‌شوند.

لنز: قارچ، مه، خراش و فوکوس

پشت یک لنز جداشده با مانت فلزی و اتصال‌های طلایی؛ نور چراغ‌قوه ذره‌های گرد را روی شیشه نشان می‌دهد.

لنز را از روی بدنه بردارید، از سمت پشت چراغ‌قوهٔ گوشی را به داخل آن بتابانید و از جلو نگاه کنید:

• قارچ: معمولاً رشته‌هایی شبیه تار عنکبوت یا لکه‌های شاخه‌شاخه روی شیشه‌های داخلی.
• مه: کدری یکدست که شیشه را شیری نشان می‌دهد.
• خراش و پریدگی پوشش: روی شیشهٔ جلو و عقب.

نیکون در دفترچه‌های دوربین‌هایش می‌گوید برای جلوگیری از کپک، دوربین را در جای خشک و پرتهویه نگه دارید و دست‌کم ماهی یک بار از محل نگهداری بیرونش بیاورید. پس بپرسید لنز کجا و چطور نگهداری شده است.

حلقه‌های زوم و فوکوس باید نرم و یکنواخت بچرخند. در حالت دستی، دیافراگم را باز و بسته کنید و اگر لنز تیغه‌های دیافراگم پیدا دارد، ببینید چرب یا گیرکرده نیستند. فوکوس خودکار را روی سوژه‌های نزدیک و دور امتحان کنید؛ صدای سایش یا رفت‌وبرگشت مداوم فوکوس را جدی بگیرید. اگر لنز لرزشگیر دارد، روشن و خاموشش کنید و تفاوت را در ویزور ببینید.

بدنه، باتری و درگاه‌ها

• صفحه و ویزور: پیکسل سوخته، لکه و خراش روی صفحه را ببینید. اگر صفحه لمسی است، لمس را امتحان کنید.
• دکمه‌ها و چرخ‌ها: همهٔ دکمه‌ها و چرخ‌ها را یکی‌یکی بزنید.
• باتری: اصل بودن و میزان نگه‌داری شارژ را بپرسید. محل اتصال باتری را برای زنگ‌زدگی یا سبزشدگی، که می‌تواند نشانهٔ تماس با رطوبت باشد، نگاه کنید.
• کارت حافظه و درگاه‌ها: کارت خودتان را بگذارید و عکس و فیلم بگیرید. درگاه USB، HDMI و در صورت وجود، ورودی میکروفون را امتحان کنید.
• کفشک فلاش (هات‌شو): اگر فلاش جدا دارید، ببرید و امتحان کنید.
• فیلم‌برداری: چند دقیقه فیلم بگیرید و ببینید ضبط بی‌دلیل قطع نمی‌شود.

چک‌لیست سر قرار

1. یک کارت حافظه، چراغ‌قوه و در صورت امکان لپ‌تاپ همراه ببرید.
2. شمارهٔ سریال بدنه را با فاکتور یا جعبه تطبیق دهید.
3. یک عکس تازهٔ بدون ویرایش بگیرید و شمار شاتر را از متادیتا بخوانید.
4. از آسمان صاف یا یک سطح سفید یکدست با دیافراگم بسته عکس بگیرید و دنبال لکه و خط روی سنسور بگردید.
5. داخل لنز را با چراغ‌قوه برای قارچ، مه و خراش ببینید.
6. فوکوس خودکار، حلقه‌های زوم و فوکوس و لرزشگیر را امتحان کنید.
7. صفحه، ویزور، دکمه‌ها و چرخ‌ها را بسنجید.
8. باتری و محل اتصال آن را ببینید.
9. چند دقیقه فیلم بگیرید و درگاه‌ها را امتحان کنید.
10. عکس‌ها را روی صفحهٔ بزرگ‌تر بزرگ‌نمایی و بررسی کنید.

چه چیزهایی قیمت دوربین کارکرده را تعیین می‌کند؟

مدل و رده دوربین، اندازهٔ سنسور (فول‌فریم یا کراپ) و سن آن پایهٔ قیمت‌اند. شمار شاتر، سلامت سنسور، وضعیت ظاهری، داشتن جعبه، فاکتور و لوازم اصلی، تعداد و سلامت باتری‌ها و لنز یا لنزهای همراه، قیمت را بالا و پایین می‌برند. لنز را جداگانه ارزش‌گذاری کنید؛ یک لنز سالم و پرکاربرد گاهی بخش بزرگی از ارزش یک بستهٔ دوربین است.

برای مقایسه، آگهی‌های دوربین عکاسی و فیلم‌برداری در بازارک را با همان مدل و همان لنز ببینید و تفاوت‌ها را با فهرست بالا بسنجید.

اشتباه‌های رایج

• اکتفا به عکس‌های آگهی. عکس‌های آگهی ممکن است متعلق به دستگاه دیگری باشد؛ روش بررسی عکس‌های آگهی را ببینید.
• بررسی لنز فقط از جلو، بی‌آنکه داخلش را با نور ببینید.
• قبول عدد شاتر از زبان فروشنده، بدون دیدن فایل اصلی عکس.
• فرض اینکه هر لنزی روی هر بدنه‌ای از همان برند با فوکوس خودکار کار می‌کند.
• پرداخت بیعانه برای دوربینی که از شهر دیگری ارسال می‌شود. پیش از هر پرداختی نکات پیش از معامله را بخوانید.

پرسش‌های پرتکرار

دوربین دست دوم چند شات خوبه؟

عدد واحدی برای همهٔ مدل‌ها وجود ندارد، چون دوام شاتر از مدلی به مدل دیگر فرق می‌کند. شمار شاتر را در کنار سن دوربین، وضعیت ظاهری و نتیجهٔ تست سنسور و فوکوس بسنجید و برای مدل خاص از تعمیرکار معتبر نظر بخواهید.

شاتر کانت دوربین را چطور بفهمیم؟

از فروشنده یک عکس تازه و بدون ویرایش با همان دوربین بخواهید و متادیتای آن را با ابزاری مثل ExifTool بخوانید. بسیاری از مدل‌های نیکون و برخی مدل‌های سونی و کانن این عدد را ثبت می‌کنند، ولی نه همه.

قارچ لنز را چطور تشخیص دهیم؟

لنز را جدا کنید، از پشت با چراغ‌قوه به داخلش نور بتابانید و از جلو نگاه کنید. رشته‌های تارعنکبوتی یا لکه‌های شاخه‌شاخه روی شیشه‌های داخلی نشانهٔ قارچ است.

دوربین بدون آینه بخریم یا DSLR؟

بستگی به کارتان و لنزهایی دارد که دارید یا می‌خواهید بخرید. سازگاری لنزها را هم در نظر بگیرید؛ مثلاً لنزهای EF کانن با مبدل رسمی روی بدنه‌های EOS R کار می‌کنند و لنزهای F نیکون با مبدل FTZ II روی بدنه‌های Z، البته با محدودیت فوکوس خودکار برای برخی لنزها.

جمع‌بندی

در خرید دوربین دست دوم، چند عکس آزمایشی و یک چراغ‌قوه بیش از هر توضیحی به شما می‌گویند. شمار شاتر، سنسور و داخل لنز را خودتان ببینید و سازگاری لنزها را پیش از پرداخت بسنجید. اگر هم دوربین یا لنز قبلی‌تان را می‌فروشید، می‌توانید در بازارک آگهی رایگان ثبت کنید و شمار شاتر و وضعیت سنسور را از ابتدا در آگهی بنویسید.

منابع

• ExifTool: فیلدهای متادیتای نیکون (شامل ShutterCount)
• ExifTool: فیلدهای متادیتای کانن
• ExifTool: فیلدهای متادیتای سونی
• Nikon: نگهداری دوربین و سنسور (دفترچهٔ Z 7)
• Nikon: نگهداری دوربین و جلوگیری از کپک (دفترچهٔ D850)
• Nikon: مبدل FTZ II و سازگاری لنزهای F
• Canon: مبدل Mount Adapter EF-EOS R