خرید پکیج دست دوم؛ مبدل، فشارسنج و دودکشی که نباید فراموش شود

خرید پکیج دست دوم برای خیلی از خانواده‌ها راهی است تا گرمایش و آب گرم خانه را با بودجهٔ کمتری راه بیندازند. ولی پکیج از آن وسیله‌هایی نیست که با یک نگاه بشود دربارهٔ سلامتش قضاوت کرد: قلب آن، یعنی مبدل حرارتی، پمپ و مشعل، داخل بدنه است و ایرادش فقط وقتی پیدا می‌شود که دستگاه در حال کار باشد. از آن مهم‌تر، پکیج وسیلهٔ گازسوز است و دودکش و نصب نادرستش می‌تواند خطر جانی داشته باشد. این راهنما می‌گوید چه بپرسید، چه ببینید و بعد از خرید چه کنید.

پیش از قرار: پکیج را روشن ببینید

بهترین حالت این است که پکیج را در خانهٔ فروشنده و در حالی ببینید که هنوز نصب است و کار می‌کند. پکیجی که از جا کنده شده و گوشهٔ انباری مانده، سر قرار هیچ آزمونی پس نمی‌دهد؛ فقط ظاهرش را می‌بینید. اگر فروشنده پکیج را باز کرده، این را در تصمیم و قیمت حساب کنید.

پیش از قرار این‌ها را بپرسید و پاسخ‌ها را در چت داخل بازارک نگه دارید:

• نام سازنده و مدل دقیق، که روی پلاک مشخصات نوشته شده است
• چند سال کار کرده و چرا فروخته می‌شود
• آخرین سرویس کی و به دست چه کسی انجام شده و آیا فاکتوری از آن هست
• آیا تا امروز قطعه‌ای مثل پمپ یا مبدل عوض شده است
• دفترچهٔ راهنما همراهش هست یا نه

با نام مدل می‌توانید دفترچه را پیدا کنید و ببینید آیا نمایندگی و قطعهٔ یدکی آن هنوز در دسترس است. اگر قطعهٔ مدلی پیدا نشود، ممکن است با اولین خرابی دیگر نشود تعمیرش کرد.

چک‌لیست وارسی پکیج کارکرده سر قرار

1. فشارسنج: بسیاری از پکیج‌ها روی بدنه فشارسنج آب دارند. ورچستر بوش، از سازندگان شناخته‌شدهٔ این دستگاه‌ها، می‌گوید وقتی سیستم سرد است فشار باید بین ۱ تا ۱٫۵ بار باشد؛ عدد دقیق مدل را در دفترچه‌اش ببینید. از فروشنده بپرسید هر چند وقت یک بار آب به سیستم اضافه می‌کند. به گفتهٔ همین سازنده، معمولاً سالی یکی دو بار آب اضافه کردن لازم می‌شود؛ اگر خیلی بیشتر از این لازم است، نصاب باید سیستم را بررسی کند.
2. آب گرم مصرفی: شیر آب گرم را باز کنید و چند دقیقه صبر کنید. دمای آب باید ثابت بماند، نه اینکه مدام داغ و سرد شود.
3. گرمایش: پکیج را روی حالت گرمایش بگذارید و ببینید رادیاتورها گرم می‌شوند یا نه.
4. صدا: به صدای دستگاه گوش بدهید. پایین‌تر توضیح داده‌ایم صدای «کتری‌مانند» چه معنایی دارد.
5. چکه و زنگ‌زدگی: زیر پکیج و اطراف اتصال لوله‌ها را ببینید. رد آب، رسوب سفید یا لکهٔ زنگ می‌تواند نشانهٔ نشتی باشد. وایلانت، سازندهٔ آلمانی پکیج، می‌گوید اگر از زیر بدنهٔ یک پکیج قدیمی مدام آب نشت کند، ممکن است مبدل حرارتی ایراد داشته باشد.
6. شعله و دوده: اگر پنجرهٔ دید شعله دارد، شعله باید آبی باشد. شرکت ملی گاز شعلهٔ زرد را نشانهٔ نرسیدن هوای کافی یا نقص دستگاه می‌داند. دوده و سیاهی اطراف دهانهٔ دودکش هم دلیل کافی برای پرسیدن است.
7. کد خطا: اگر روی نمایشگر کد خطا ظاهر شد، معنی‌اش را از دفترچهٔ همان مدل پیدا کنید. کدهای خطا بین برندها یکسان نیست و یک کد ممکن است در دو برند دو معنای کاملاً متفاوت داشته باشد.
8. آب رادیاتورها: اگر می‌شود، هوای یکی از رادیاتورها را بگیرید. وایلانت آب سیاه یا تیره در این حالت را نشانهٔ زنگ و رسوب در سیستم می‌داند.

پکیج دیواری در بالکن؛ دودکش گالوانیزهٔ پهن اول عمودی بالا می‌رود و با تکه‌ای کوتاه از دیوار بیرون می‌رود، و لوله‌های مسی با اتصال به دیوار و کف رسیده‌اند.

مبدل حرارتی: قطعه‌ای که از بیرون دیده نمی‌شود

وایلانت توضیح می‌دهد که پکیج‌های ترکیبی معمولاً دو مبدل دارند: مبدل اصلی که آب گرمایش رادیاتورها را گرم می‌کند و مبدل ثانویهٔ صفحه‌ای که با باز شدن شیر آب گرم به کار می‌افتد و از مبدل اصلی گرما می‌گیرد.

دشمن اصلی مبدل‌ها رسوب است. شرکت آیدیل هیتینگ می‌گوید در جاهایی که آب سخت است، رسوب آهکی داخل لوله‌ها و مبدل جمع می‌شود و جریان آب را کم می‌کند؛ لجن ناشی از زنگ‌زدگی رادیاتورها هم همین کار را می‌کند. نتیجه صدایی است که به آن «کتری شدن» می‌گویند: غرش، ترق‌تروق، سوت یا ضربه از داخل دستگاه. همین شرکت تأکید می‌کند که رفع این مشکل کار تعمیرکار متخصص است، نه کار خود صاحب خانه.

پس اگر پکیجی که می‌خرید صدای جوشیدن و سوت می‌دهد، یا آب گرمش ناپایدار است، احتمال دارد مبدل‌ها رسوب گرفته باشند. این ایراد قطعی نیست؛ ولی باید پیش از پرداخت با یک تعمیرکار مشورت کنید و در قیمت لحاظش کنید.

وایلانت توصیه می‌کند مبدل حرارتی هر دوازده ماه یک بار به دست متخصص بررسی شود. کمیسیون ایمنی کالاهای مصرفی آمریکا هم می‌گوید همهٔ وسیله‌های گرمایشی سوخت‌سوز، از جمله پکیج، دودکش‌ها و مسیرهای خروج دود، باید هر سال به دست متخصص بازرسی شوند. پکیجی که فاکتور سرویس سالانه دارد، اطلاعات بیشتری از وضعیتش به شما می‌دهد.

نصب و دودکش: جایی که ایمنی تعیین می‌شود

پکیج دست‌دوم را خودتان یا با کمک یک آشنای «واردکار» نصب نکنید. شرکت ملی گاز تأکید می‌کند که درست سوختن گاز و سلامت وسیلهٔ گازسوز باید به دست افراد ذی‌صلاح بررسی شود. نصاب ذی‌صلاح باید علاوه بر لوله‌کشی آب و گاز، دودکش را هم با نوعی که در دفترچهٔ نصب همان مدل آمده تطبیق دهد.

شرکت ملی گاز دربارهٔ دودکش پکیج یک توصیهٔ مشخص دارد: به‌دلیل مصرف بالای پکیج، تا جای ممکن از دودکش به قطر ۱۵ سانتی‌متر یا بیشتر استفاده شود. چند قاعدهٔ عمومی دیگر همین شرکت هم برای دودکش پکیج صدق می‌کند:

• هر وسیلهٔ گازسوز دودکش جدا و استاندارد با کلاهک می‌خواهد.
• انتهای دودکش دست‌کم یک متر بالاتر از سطح بام باشد.
• دودکش از ورق گالوانیزهٔ نسبتاً ضخیم باشد، نه لولهٔ پلاستیکی که در برابر گرما مقاوم نیست، و نه لولهٔ آکاردئونی آلومینیومی.
• تا جای ممکن زانوی اضافه در مسیر نباشد و قطر لوله هنگام خروج از دیوار یا سقف کم نشود.
• عبور دودکش از سقف کاذب و به‌ویژه از حمام، به‌دلیل احتمال پوسیدگی و نشت منوکسید کربن، خطرناک است.

پکیج برای سوختن هوای تازه هم می‌خواهد. شرکت ملی گاز برای تأمین هوای وسیله‌های گازسوز در آپارتمان‌های کوچک توصیه می‌کند دریچهٔ تهویه‌ای رو به هوای آزاد، ترجیحاً پشت وسیلهٔ گازسوز، ساخته شود و نصب هشداردهندهٔ منوکسید کربن را عامل مؤثری در پیشگیری از حادثه می‌شمارد. اگر بوی گاز حس کردید، شیر اصلی را ببندید، کلید برق نزنید، پنجره‌ها را باز کنید و با ۱۹۴ تماس بگیرید. نکته‌های بیشتر دربارهٔ دودکش و نشانه‌های گازگرفتگی را در راهنمای خرید بخاری دست‌دوم آورده‌ایم.

اشتباه‌های رایج

یکی از رایج‌ترین اشتباه‌ها در خرید پکیج دست دوم این است که خریدار به ظاهر تمیز بدنه اعتماد می‌کند. بدنه را می‌شود تمیز کرد؛ مبدل رسوب‌گرفته را نه.

اشتباه دوم، وصل کردن پکیج نو یا کارکرده به دودکش قدیمی خانه بدون بررسی است. دودکش قدیمی باید از نظر قطر، سلامت، آب‌بندی و باز بودن مسیر دوباره بررسی شود.

سوم، بی‌توجهی به جای شیر گاز بعد از باز کردن پکیج است. شرکت ملی گاز دربارهٔ بخاری می‌گوید وقتی وسیلهٔ گازسوز را جمع می‌کنید، انتهای شیر را حتماً با درپوش ببندید و برای وصل دوباره از افراد ذی‌صلاح کمک بگیرید. همین قاعده برای جای خالی پکیج هم عاقلانه است.

قیمت پکیج کارکرده را چه چیزهایی تعیین می‌کند؟

• برند و مدل، و در دسترس بودن قطعه و نمایندگی
• ظرفیت گرمایی دستگاه، که باید با متراژ و تعداد رادیاتورهای خانه جور باشد
• سن پکیج و سابقهٔ سرویس مستند
• قطعه‌های عوض‌شده و وضعیت مبدل‌ها
• همراه بودن دفترچه، کنترل و لوازم نصب
• اینکه هنوز نصب است و می‌شود کارکردش را دید، یا جداشده است

در خرید پکیج دست دوم، برای مقایسه چند نمونهٔ هم‌برند و هم‌ظرفیت را در آگهی‌های آبگرمکن، پکیج و شوفاژ کنار هم ببینید. با جست‌وجوی نقشه‌ای هم آگهی‌های نزدیک را پیدا کنید تا بتوانید پکیج را در حال کار ببینید. پیش از قرار، نکات معاملهٔ امن را مرور کنید و پیش از دیدن دستگاه بیعانه نفرستید.

پرسش‌های پرتکرار

پکیج دست دوم با گارانتی ارزش خرید دارد؟

گارانتی معمولاً به شرایط سازنده یا فروشنده بستگی دارد و ممکن است به خریدار دوم منتقل نشود. پیش از پرداخت، شرایطش را مکتوب ببینید و اگر گارانتی شرکتی است، با شمارهٔ سریال از خود نمایندگی بپرسید.

پکیج ارور می‌دهد، چه کار کنیم؟

کد را یادداشت کنید و معنی‌اش را در دفترچهٔ همان مدل ببینید. کدهای خطا بین برندها فرق دارد. برای هر ایرادی که به گاز، مشعل یا دودکش مربوط است، سراغ تعمیرکار متخصص بروید.

فشار پکیج باید روی چند باشد؟

ورچستر بوش برای سیستم سرد بین ۱ تا ۱٫۵ بار را درست می‌داند، ولی عدد دقیق را دفترچهٔ مدل شما تعیین می‌کند. اگر مدام لازم است فشار را بالا ببرید، به گفتهٔ همین سازنده باید نصاب سیستم را بررسی کند.

خرید رادیاتور پکیج دست دوم ارزش دارد؟

اگر رادیاتور نشتی و پوسیدگی نداشته باشد، می‌تواند. هوای آن را که بگیرید، آب سیاه یا تیره به گفتهٔ وایلانت نشانهٔ زنگ و رسوب در سیستم است و ارزش بررسی دارد.

منابع

• شرکت ملی گاز ایران: گاز منوکسید کربن و نکات ایمنی دودکش
• شرکت ملی گاز ایران: نکات ایمنی بخاری
• شرکت ملی گاز ایران: هشدارهای ایمنی
• وایلانت: مبدل حرارتی چیست
• آیدیل هیتینگ: کتری شدن پکیج
• ورچستر بوش: فشار سیستم گرمایش
• کمیسیون ایمنی کالاهای مصرفی آمریکا: بازرسی سالانهٔ وسایل گرمایشی